Dijital reklamcılıkta son yılların en kapsamlı düzenlemelerinden biri olarak değerlendirilen Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği değişiklikleri 1 Ağustos itibarıyla uygulanmaya başlanacak. Yeni hükümlerle birlikte reklam verenler, e-ticaret platformları, ajanslar, sosyal medya etkileyicileri ve dijital pazarlama ekipleri açısından önemli sorumluluklar doğuyor.
Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Kakıcı & Şimşek Hukuk Bürosu kurucularından Avukat Elvan Kakıcı Şimşek, düzenlemelerin yalnızca hukuki değil, aynı zamanda ticari süreçleri de doğrudan etkileyeceğini söyledi.
Bir Aylık Geçiş Süresi Sona Eriyor
Yönetmeliğin 1 Temmuz’da yayımlandığını ve işletmelere uyum için bir aylık süre tanındığını hatırlatan Şimşek, artık uygulama dönemine geçildiğini belirterek şu değerlendirmede bulundu:
“Şirketlerin bu süreci yalnızca bir mevzuat değişikliği olarak görmemesi gerekiyor. Reklam içerikleri, kampanya kurguları, influencer sözleşmeleri, e-ticaret sayfaları ve tüketici bilgilendirme mekanizmalarının yeni düzenlemelere uygun hale getirilmesi büyük önem taşıyor. Özellikle dijital pazarlama süreçlerinde faaliyet gösteren işletmeler açısından kapsamlı bir uyum çalışması kaçınılmaz hale geldi.”
Yapay Zeka Kullanılan Reklamlarda Şeffaflık Zorunlu Oluyor
Yönetmeliğin en dikkat çeken başlıklarından birini yapay zeka ile oluşturulan reklamlar oluşturuyor. Buna göre tüketicinin ekonomik davranışını etkileyebilecek nitelikte yapay zekâ kullanılması veya gerçek kişiden ayırt edilmesi mümkün olmayan dijital karakterlerin reklamlarda yer alması halinde bunun açık ve anlaşılır şekilde tüketiciye bildirilmesi gerekecek.
Şimşek, özellikle son dönemde hızla artan yapay zeka destekli reklam kampanyalarının bu düzenlemeden doğrudan etkileneceğini belirterek, “Artık tüketicinin karşısındaki kişinin gerçek mi yoksa yapay zekâ ile oluşturulmuş bir karakter mi olduğu konusunda şeffaf davranılması zorunlu hale geliyor.” dedi.
Dijital Kopyalarla Yanıltıcı Reklamlara Yasak
Yeni düzenleme, gerçek kişilerin yapay zeka ile oluşturulan dijital kopyalarının, gerçekte kullanmadıkları bir ürün veya hizmeti kullanıyormuş ya da tavsiye ediyormuş izlenimi oluşturmasını da yasaklıyor. Şimşek’e göre bu düzenleme özellikle deepfake teknolojilerinin ticari amaçlarla kullanımına karşı önemli bir hukuki güvence oluşturuyor.
Influencer Paylaşımlarında Yeni Kurallar
Sosyal medya etkileyicileri aracılığıyla yapılan reklamlar da yeni yönetmeliğin en kapsamlı düzenleme alanlarından biri oldu. Reklam niteliğindeki içeriklerde “Reklam” veya “Tanıtım” ibarelerinin açık şekilde kullanılması ve reklam verenin anlaşılır biçimde belirtilmesi zorunlu hale geliyor. Şimşek, “Artık reklam olduğu ilk bakışta anlaşılmayan içeriklerin oluşturulması çok daha riskli hale gelecek. Hem influencer’ların hem de markaların ortak sorumluluğu bulunuyor.” ifadelerini kullandı.
Hedefli Reklamcılıkta Tüketiciye Bilgilendirme Zorunluluğu
Yönetmelik ilk kez hedefli reklamcılığı ayrıntılı şekilde tanımlıyor. Buna göre tüketicilerin geçmiş davranışları, konum bilgileri, tercihleri veya kişisel verileri analiz edilerek sunulan reklamların hangi kriterlere göre gösterildiğinin kullanıcıya açık biçimde anlatılması gerekiyor. Bunun yanında çocuklara yönelik kişisel verilere dayalı hedefli reklamcılık ise tamamen yasaklanıyor.
Şimşek, “Şirketlerin yalnızca kişisel veri mevzuatını değil, reklam hukukunu da birlikte değerlendirmesi gereken yeni bir döneme giriyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.
İndirim Kampanyalarında Referans Fiyat Değişti
Yönetmelikle birlikte indirimli satış reklamlarında referans fiyatın belirlenmesine ilişkin süre de değiştirildi. Daha önce 30 gün esas alınırken, yeni düzenlemeyle bu süre indirimin başladığı tarihten önceki son 10 gün olarak güncellendi. Ayrıca referans fiyatın yalnızca indirimin uygulandığı satış kanalındaki fiyat olması zorunlu hale getirildi. Şimşek, bu değişikliğin tüketiciyi yanıltabilecek farklı platform fiyatlarının önüne geçmeyi amaçladığını ifade etti.
Yeşil Pazarlama İddiaları Artık Belgeyle Desteklenecek
Çevresel beyanlara ilişkin hükümler de önemli ölçüde genişletildi. Artık “çevre dostu”, “sürdürülebilir”, “karbon nötr” gibi çevresel iddiaların yetkili veya akredite kuruluşlardan alınan belgelerle desteklenmesi gerekecek. Ayrıca tüketicilerin bu beyanların hangi ölçüm veya değerlendirmelere dayandığını kolaylıkla görebilmesi zorunlu olacak.
Şimşek, “Şirketlerin çevresel söylemlerini pazarlama diliyle değil, somut verilerle desteklemesi gereken yeni bir dönem başlıyor.” dedi.
Tüketici Yorumlarında Doğrulama Dönemi
İnternet sitelerinde yayımlanan tüketici değerlendirmelerine ilişkin kurallar da yeniden düzenlendi. Buna göre yalnızca doğrulanabilir tüketici deneyimlerine dayanan yorumların yayımlanması esas alınırken, tüketici şikâyetlerine cevap verme süresi de 72 saatten 48 saate indirildi.
Yasa Dışı Faaliyetlere İlişkin Reklam Yasağı Genişletildi
Yeni düzenleme ile yasa dışı bahis, kumar ve şans oyunlarına ilişkin reklam yasaklarının kapsamı genişletilirken; fal, medyumluk ve astroloji gibi hizmetlere yönelik reklamlar bakımından da mevcut yasaklar korundu.
“Uyum süreci ertelenmemeli”
Avukat Elvan Kakıcı Şimşek, yönetmelik değişikliklerinin Reklam Kurulu’nun son yıllarda uyguladığı birçok ilkeyi artık doğrudan mevzuata taşıdığına dikkat çekerek sözlerini şöyle tamamladı:
“1 Ağustos itibarıyla yeni kurallar fiilen uygulanmaya başlayacak. Bu nedenle reklam verenlerin, e-ticaret platformlarının, satıcıların, sağlayıcıların ve sosyal medya etkileyicilerinin yönetmelik hükümlerini ayrıntılı şekilde inceleyerek gerekli uyum çalışmalarını vakit kaybetmeden tamamlamaları gerekiyor. Dijital pazarlama artık yalnızca yaratıcı fikirlerle değil, hukuki uyumla da şekillenecek.”
